ತೆಂಗಿನನಾಡು ಎಂದೇ ಪ್ರಖ್ಯಾತವಾಗಿರುವ ತುರುವೇಕೆರೆಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸವಿದೆ. ಬಹಳ ಹಿಂದೆ ಈ ಊರು ಸರ್ವಜ್ಞ ವಿಜಯ ನರಸಿಂಹಪುರಿ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ಮಹಾನ್ ಪಂಡಿತರಿಂದ, ದಾರ್ಶನಿಕರಿಂದ ಕೂಡಿದ ನಾಡಾಗಿತ್ತು. ಚತುರ್ವೇದ ಪಾರಂಗತರು, ಮಹಾಜನರಿಂದ ಕೂಡಿದ ಅಗ್ರಹಾರಗಳು ಇಲ್ಲಿತ್ತು.

ತುರುವೇಕೆರೆಯಲ್ಲಿ ಹೇರಳವಾಗಿ ಗೋ ಸಂಪತ್ತು ಮತ್ತು ಜಲ ಸಂಪತ್ತು ಇತ್ತು ಹೀಗಾಗಿ ಈ ಊರು ನಂತರ ಧೇನುಪುರಿ ಎಂದೂ ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿತ್ತು. ತುರು ಎಂದರೆ ಆಡು ಭಾಷೆಯಲ್ಲಿ ಹಸು. ಕಾಲಾನಂತರದಲ್ಲಿ ಈ ಊರು ತುರುವೇಕೆರೆಯಾಯ್ತು ಎಂದು ತಿಳಿದುಬರುತ್ತದೆ.

ಈ ಪವಿತ್ರ ಪುಣ್ಯಭೂಮಿಯಲ್ಲಿ ಹೊಯ್ಸಳರ ಹೊಯ್ಸಳ ದೊರೆ 3ನೇ ನರಸಿಂಹನಿಗೆ ದಂಡನಾಯಕನಾಗಿದ್ದ ಸೋಮಣ್ಣ ನಿರ್ಮಿಸಿದನೆಂದು ಇತಿಹಾಸ ಸಾರುತ್ತದೆ. (ಶಿಲ್ಪಕಲೆಯ ತವರೆಂದೇ ಖ್ಯಾತವಾದ ಸೋಮನಾಥಪುರದ ತ್ರಿಕೂಟಾಚಲವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿದ್ದೂ ಈ ಸೋಮಣ್ಣನೇ).

ಸೋಮಣ್ಣ ಕ್ರಿ.ಶ. 1258ರಲ್ಲಿ ತುರುವೇಕೆರೆಯ ಅಗ್ರಹಾರದಲ್ಲಿ ಶ್ರೀಚನ್ನಕೇಶವನಿಗಾಗಿ ಏಕಕೂಟ ದೇವಾಲಯ ನಿರ್ಮಿಸಿದ. ತನ್ನ ಪಿತೃಗಳಿಗೆ ಸದ್ಗತಿ ದೊರಕಲೆಂದು, ಶಾಶ್ವತ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಪ್ರಾಪ್ತಿಯಾಗಲೆಂದು ಇದೇ ಅಗ್ರಹಾರವನ್ನು ಊರಿನಲ್ಲಿ ಪ್ರಸಿದ್ಧರಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ವೇದಪಾರಂಗತರಾಗಿದ್ದ ಕೋಟೆ ಶಂಕರದೇವ ಎಂಬ ಯಜುರ್ವೇದ ಅಪಸ್ಥಂಬ ಸೂತ್ರದ ಬ್ರಾಹ್ಮಣನಿಗೆ ಊರಿನ ಮಹಾಜನತೆಯ ಸಮ್ಮುಖದಲ್ಲಿ ದಾನ ಮಾಡಿದ. ಈ ದಾನವನ್ನು ಸ್ವೀಕರಿಸುವಾಗ ಐದು ಜನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣರ ಸಹಿಯನ್ನೂ ಪಡೆದ. ಇದು ಇಂದಿಗೂ ಚನ್ನಕೇಶವ ದೇವಾಲಯದ ಭಿತ್ತಿ ಹಾಗೂ ಕಂಬದಲ್ಲಿ ಶಾಸನವಾಗಿ ಇತಿಹಾಸಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಸಂಪೂರ್ಣ ಶಿಥಿಲವಾಗಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಪೂಜೆಪುನಸ್ಕಾರಗಳಿಲ್ಲದೆ ಊರ ಜನರಿಂದ ಪಾಪಿ ಚನ್ನಿಗರಾಯ ಎಂದು ಕರೆಸಿಕೊಂಡಿದ್ದ ಈ ದೇವಾಲಯಕ್ಕೆ 1991ರಲ್ಲಿ ಅಕ್ಷರಶಃ ಮುಕ್ತಿ ದೊರಕಿತು. ಸ್ಥಳೀಯ ಸುರಭಿ ಸಂಗಮ, ಪುರಾತತ್ವ ಇಲಾಖೆ ಹಾಗೂ ಸ್ಥಳೀಯರ ಸಹಕಾರದಿಂದ ಈ ದೇವಾಲಯದ ಜೀರ್ಣೋದ್ಧಾರ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ.

ಈ ದೇವಾಲಯ ಸುಂದರ ಕಲ್ಲು ಕಟ್ಟಡವಾಗಿದ್ದು, ಪೂರ್ವಾಭಿಮುಖವಾಗಿದೆ. ಭಿತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಹೊರಭಿತ್ತಿಗಳಲ್ಲಿ ಅರೆಕಂಬ ಹಾಗೂ ಅರೆಗೋಪುರಗಳ ಶಿಲ್ಪ ಇದೆ.

ಪ್ರವೇಶ ದ್ವಾರದಲ್ಲಿ ಜಗತಿ ಇದ್ದು, ಊರಿನ ಪಂಡಿತರು ಇಲ್ಲಿ ಕುಳಿತು ಓಲೆಗರಿಯಲ್ಲಿ ನೂರಾರು ಗ್ರಂಥ ರಚಿಸಿದ್ದಾರೆ ಎಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿ ಓಲೆಗರಿಯಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ತಮ್ಮ ಲೋಹದ ಲೇಖನಿಯನ್ನು ಹರಿತ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿರುವುದಕ್ಕೆ ಇಲ್ಲಿರುವ ಕಲ್ಲುಗಳು ಗೆರೆಯಂತೆ ಏಕಪ್ರಕಾರವಾಗಿ ಸವೆದಿರುವುದು ಸಾಕ್ಷಿಯಾಗಿದೆ.

ಎಲ್ಲ ಹೊಯ್ಸಳ ದೇವಾಲಯಗಳಂತೆ ಇದು ಸಹ ನಕ್ಷತ್ರಾಕಾರದ ಜಗಲಿಯ ಮೇಲಿದೆ.  ಮುಖಮಂಟಪ, ಸುಖನಾಸಿ, ಭುವನೇಶ್ವರಿ, ಜಾಲಂದ್ರ, ಗರ್ಭಗೃಹವಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ಶಂಖ, ಚಕ್ರ, ಗದಾ, ಪದ್ಮಧಾರಿಯಾದ ಚನ್ನಕೇಶವನ ಸುಂದರ ಕೃಷ್ಣಶಿಲೆಯ ವಿಗ್ರಹವಿದೆ.  ದೇವರ ಪ್ರಭಾವಳಿಯಲ್ಲಿ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಕೆತ್ತನೆಗಳಿವೆ. ಇದನ್ನು ಜಕ್ಕಣಾಚಾರಿ ಕಡೆದನೆಂದೂ ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಆಧಾರಗಳಿಲ್ಲ.